ترایاک چیست؟
ترایاک، قطعهای متشکل از سه پایه است که با حالت جامدی که دارد موجب اعمال سرعت بالا میشود. این قطعه در جریان AC خود را نشان میدهد و زمینه را برای ایجاد سوئیچینگ و کنترل نمودن توان AC به شکل موج سینوسدار، فراهم میآورد. تریستور که برای کنترل میزان روشنایی لامپ، موتور و هیتر مورد استفاده قرار میگیرد عملکردی یکطرفه دارد و کنترل جریان را تنها از جهت آند به کاتد، بر عهده دارد.
از آنجا که در جریان DC به طور مستقیم، کل توان آن قابل انتقال به بار است لذا، یکطرفه بودن تریستور، مشکلساز نیست. عملکرد یکطرفه تریستور در جریان AC مشکلساز خواهد بود. در طی این جریان، جهت آند بدون در نظر گرفتن سیگنال گیت، مثبت است و تنها نیمی از موج، قابلکنترل است. این بدان معنا است که تریستور در جریان AC قابلیت آن را دارد نیمی از توان آن را به بار هدایت کند.
استفاده از پل تریستور و یا بهکارگیری دو قطعه تریستور در جهت موازی معکوس، برای رفع مشکل و هدایت کل توان بهجای نیمی از آن، کاربردی خواهد بود. در فرآیند بهکارگیری دو قطعه تریستور، پیچیدگیهایی نیز، وجود دارد. در اینجا، استفاده از قطعه ترایاک که عملکردی دوطرفه دارد و از خانواده تریستور بهحساب میآید، گزینه مناسبی است.
در واقع، این قطعه نیمههادی، در مدارهای AC قابلیت برقراری و قطع کردن ولتاژ ارائه شده به بارها را بر عهده دارد. ترایاک در عملکردهای مختلفی ازجمله کنترل نمودن روشنایی و کنترل میزان سرعت موتور بسیار کاربردی است.
در این بخش از مقاله قصد بررسی تمام مشخصات فنی، ویژگی و کاربرد ترایاک را داریم. شما میتوانید در صورت وجود هر گونه سوال در مورد قیمت تریستور آمپر بالا با متخصصان فروشگاه اسپیار در ارتباط باشید.
بررسی ویژگیهای ترایاک
ترایاک و یا همان تریستور دوطرفه، نیمههادی است و همانند جفت تریستور SCR فعالیت میکند و اتصال آنها به یکدیگر به شکل موازی و معکوس، انجام شده است. در طی این اتصالات، دو گیت مرتبط باهم را در نظر بگیرید که آند یکی از آنها به کاتد دیگری وصل شده است. در اثر وجود تنها یک تریستور در مدار، یکدوم از موج سینوسی قابل هدایت است و برای هدایت کل موج، وجود ترایاک در مدار، ضروری است. استفاده از ترایاک در دستگاههای مختلف الکترونیکی، بسیار واجب است. از جمله ویژگیهایی که این قطعه را مهم تلقی میکند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ترایاک، قابلیت آن را دارد تا جریان را در دو جهت شکل موجAC هدایت نماید. مدارهایی که نقشه آن بر اساس جریان AC کار میکند با استفاده از این قطعه، بهخوبی قابل کنترل است.
- عملکرد دو جهتی ترایاک، وجود کموتاسیون طبیعی را برای غیرفعال کردن آن، الزامی میکند. چنانچه جریان عبوری از ترایاک نسبت به میزان جریانی که در آن نگهداری میشود حد پایینتری داشته باشد، باید شاهد ایجاد کموتاسیون طبیعی بود. در طی فعالیت کموتاسیون که با استفاده از مدارات اسنابر یا شبکهRC جریان را خیلی سریع پایین میآورد، ترایاک خاموش میشود.
کاربرد ترایاک چیست؟
نکتهای که در استفاده از ترایاک باید مدنظر قرار گیرد این است که این قطعه برای خاموش و روشن کردن جریان مدار AC در سیستمهایی است که توان کم و متوسطی دارند. استفاده از ترایاک در سیستمهایی که از توان بالایی برخوردار هستند به دلیل متقارن نبودن سوئچینگ، بههمریختگی الکترومغناطیسی را به دنبال خواهد داشت. مشکل مدنظر، در سیستمهایی که دارای توان کمتری هستند به حداقل میرسد. استفاده از دو تریستورSCRبهمنظور کنترل راحتتر در دستگاههای توان بالا، گزینه مناسبتری است. حال با توجه به مطالب ذکرشده، ترایاک در موارد زیر، قابل استفاده است:
- استفاده از ترایاک در مدار روشنایی، بسیار کاربردی است و میزان روشنایی در انواع لامپها ازجملهLED، هالوژن و رشتهای با وجود این قطعه، قابل کنترل است. عملکردی که ترایاک در لامپ از خود نشان میدهد بهصورت تغییر در زاویه هدایت آن است تا بتواند میزان نور منتشر شده را کنترل نماید.
- موتورهای ACدر زمینه صنعت و مسکونی بسیار کاربردی هستند و ترایاک بهمنظور تنظیم نمودن سرعت این موتورها، استفاده میشود. ترایاک در تنظیم نمودن سرعت موتور بدین شکل عمل میکند که با کنترل زاویه خود، ولتاژ ورودی به موتور و سپس سرعت آن را، کنترل میکند.
- چنانچه نیاز باشد دمای مشخصی در محیط حاکم باشد یا تنظیم دما در دستگاههایی همچون اجاقبرقی و بخاری انجام شود، ترایاک استفاده میشود. تنظیم در دما در موارد ذکر شده، با استفاده از کنترل نمودن ارائه توان به المنت گرمایشی، قابل انجام است.
- در میان وجود چندین مدل از منبع تغذیه در بازار، وجود ترایاک در برخی از آنها بهمنظور کنترل نمودن ولتاژ خروجی، مشاهده میشود.
- از دیگر کاربردهای ترایاک میتوان به کنترل فن، کنترل رعدوبرق و استفاده در دستگاههای با توان کم اشاره کرد.
نگاهی به مزایا و معایب استفاده از ترایاک
مزایا
- کنترل و تنظیم دو نیمه موج AC از طریق ترایاک، امکانپذیر است.
- ساختار کوچک و ظریفی دارد.
- حفاظت از آن باوجود تنها یک فیوز، امکانپذیر است.
- مثبت و منفی بودن پالس گیت در آمادهبهکار شدن ترایاک، مؤثر است.
- وجود دیود موازی در حفاظت معکوس، احساس نمیشود.
معایب
- ترایاک عمل سوئیچینگ را در دو نیمه AC بهصورت نامتقارن، انجام میدهد.
- نامتقارن بودن سوئیچینگ، هارمونیک و دیگر مشکلات را به همراه خواهد داشت.
- نسبت به SCR از قدرت کمتری برخوردار است و زیاد قابل اطمینان نیست.
- سوئیچینگ ترایاک با سرعت زیادی انجام نمیشود.
- با توجه به شروع کار آن در جهتهای مختلف، باید احتیاط لازم را در آغاز فعالیت، به کار برد.
- در مقایسه با SCR امتیاز dv/dt کمتری دارد.
سخن پایانی
با توجه به موارد اعلام شده در بالا میتوانید با تمامی مشخصات، مزایا و معایب ترایاک آشنا شوید و بهترین انتخاب را داشته باشید